वाटाणा (मटार) लागवड: संपूर्ण माहिती, खत व्यवस्थापन आणि भरघोस उत्पादनाचे आधुनिक तंत्र

शेतकरी मित्रांनो, कमी वेळेत आणि कमी खर्चात चांगला नफा देणारे पीक म्हणजे वाटाणा, हे तुम्हालाही माहीतच असेल. पण योग्य नियोजनाअभावी अनेकदा उत्पादनात घट येते किंवा बाजारात चांगला दर (Market Rate) मिळत नाही. म्हणूनच यावर एक खात्रीशीर उपाय आपण पाहणार आहोत. ‘आधुनिक शेती । Adhunik Sheti’ च्या या विशेष लेखात आपण वाटाणा (मटार) लागवडीची संपूर्ण आणि अद्ययावत माहिती जाणून घेणार आहोत. जर तुम्ही वाटाणा लागवड कशी करावी (How to do pea farming) या प्रश्नाचे अचूक उत्तर शोधत असाल, तर हा लेख तुमच्यासाठी एक परिपूर्ण मार्गदर्शक ठरेल. चला तर मग!

१. वाटाणा (मटार) पिकाचे महत्त्व आणि अर्थशास्त्र (Economics of Pea Farming)

महाराष्ट्रातील शेतकरी नेहमीच नगदी पिकांच्या (Cash Crops) शोधात असतो, ज्यातून कमी दिवसांत हमखास पैसा मिळेल. वाटाणा लागवड (Vatana Lagvad) हे अशाच मोजक्या पिकांपैकी एक आहे.

• कमी कालावधी: वाटाणा पीक साधारणपणे ६० ते ७० दिवसांत काढणीला येते. म्हणजेच अडीच ते तीन महिन्यांत हे पीक पूर्णपणे मोकळे होते, ज्यामुळे शेतात दुसरे पीक घेण्यासाठी वेळ मिळतो.
• नत्र स्थिरीकरण (Nitrogen Fixation): वाटाणा हे द्विदल (Legume) पीक असल्यामुळे त्याच्या मुळांवर रायझोबियम (Rhizobium) जिवाणूंच्या गाठी असतात. हे जिवाणू हवेतील नत्र शोषून जमिनीत स्थिर करतात. त्यामुळे जमिनीचा पोत सुधारतो आणि पुढील पिकाला नत्राचा (Nitrogen) चांगला पुरवठा होतो.
• बाजारपेठेतील मागणी: हॉटेल व्यवसाय, घरगुती वापर आणि फ्रोझन मटार (Frozen Peas) इंडस्ट्रीमुळे बाजारात हिरव्या वाटाण्याला (Green peas farming) वर्षभर प्रचंड मागणी असते.

थोडक्यात सांगायचे तर, मटार लागवड (Matar Farming) म्हणजे कमी वेळेत, कमी पाण्यात आणि कमी खतांत होणारा एक फायदेशीर व्यवसाय आहे.

२. वाटाणा लागवडीसाठी योग्य हवामान आणि जमीन (Climate & Soil Requirements)

कोणत्याही पिकाचे उत्पादन हे हवामान आणि जमिनीवर अवलंबून असते. रब्बी वाटाणा लागवड तंत्रज्ञान (Rabi pea farming technology) समजून घेताना खालील गोष्टी लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.

योग्य तापमान आणि हवामान कसे असावे? (Ideal Climate)

वाटाणा हे प्रामुख्याने थंड हवामानातील पीक आहे. या पिकाच्या उत्तम वाढीसाठी १५°C ते २५°C तापमान सर्वात योग्य मानले जाते.

• जर तापमान १०°C पेक्षा कमी झाले, तर बियाण्यांची उगवण (Seed Germination) संथ गतीने होते.
• जर तापमान ३०°C च्या पुढे गेले, तर फुलधारणा (Flowering stage) आणि शेंगा भरण्याच्या प्रक्रियेवर विपरीत परिणाम होतो. कडक उन्हामुळे शेंगा पोकळ राहतात.

जमिनीची निवड आणि सामू (Soil pH)

• जमीन (Soil): वाटाणा पिकासाठी मध्यम ते भारी, पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी (Well-drained soil) जमीन निवडावी.
• सामू (pH Level): जमिनीचा सामू ६.५ ते ७.५ च्या दरम्यान असावा.
• महत्त्वाची सूचना: अति चोपण (Alkaline), पाणी साचून राहणारी किंवा अत्यंत हलकी मुरमाड जमीन या पिकासाठी टाळावी. पाणी साचल्यास वाटाण्याच्या पिकात ‘मर रोग’ (Wilt Disease) वेगाने पसरतो.

शेतातील माती परीक्षण कसे करावे? (Mati Parikshan) A to Z संपूर्ण माहिती

३. पूर्वमशागत आणि शेताची तयारी (Land Preparation)

वाटाणा लागवड (Vatana Lagvad) करण्यापूर्वी शेताची योग्य मशागत करणे खूप महत्त्वाचे आहे, कारण वाटाण्याची मुळे जमिनीत खोलवर जातात.

1. खोल नांगरणी (Deep Ploughing): सुरुवातीला ट्रॅक्टरच्या साहाय्याने जमिनीची १५ ते २० सेंटीमीटर खोल नांगरणी करून घ्यावी.
2. कुळवाच्या पाळ्या (Harrowing): त्यानंतर कुळवाच्या २-३ पाळ्या देऊन माती चांगली भुसभुशीत करावी. ढेकळे फोडून जमीन सपाट (Leveling) करून घ्यावी.
3. शेणखताचा वापर (FYM): शेवटच्या कुळवणीच्या वेळी एकरी ४ ते ५ ट्रॅक्टर (सुमारे १०-१२ टन) चांगले कुजलेले शेणखत (Farm Yard Manure) जमिनीत मिसळावे. यामुळे जमिनीत सेंद्रिय कर्ब (Organic Carbon) वाढतो.

४. वाटाण्याच्या सुधारित आणि अधिक उत्पादन देणाऱ्या जाती (Improved Varieties)

मटार बियाणे (Matar Seeds) निवडताना नेहमी आपल्या भागातील हवामान आणि जमिनीला योग्य ठरेल अशीच जात निवडावी. वाटाण्याच्या जातींचे प्रामुख्याने दोन प्रकार पडतात:

अ) लवकर येणाऱ्या जाती (Early Varieties)

या जाती ५५ ते ६५ दिवसांत काढणीला येतात. जर तुम्हाला बाजारात लवकर माल आणून जास्तीत जास्त भाव मिळवायचा असेल, तर या जाती सर्वोत्तम आहेत. (उदा. आर्केल, असवजी).

ब) मध्यम व उशिरा येणाऱ्या जाती (Late Varieties)

या जाती ८५ ते १०० दिवसांत काढणीला येतात. यांचे उत्पादन लवकर येणाऱ्या जातींपेक्षा जास्त असते. (उदा. बोनविले, फुले प्रिया).

टेबल १: वाटाण्याच्या (मटार) सुधारित जाती, कालावधी आणि वैशिष्ट्ये

जातीचे नाव (Variety)	कालावधी (Days)	शेंगांची लांबी	वैशिष्ट्ये (Features)	एकरी उत्पादन (Quintal/Acre)
आर्केल (Arkel)	६०-६५ दिवस	८-९ सेमी	लवकर येणारी, शेंगा गडद हिरव्या, दाणे गोड असतात.	२०-२५ क्विंटल
बोनविले (Bonneville)	८५-९० दिवस	९-१० सेमी	मध्यम कालावधी, रोगप्रतिकारक, दाणे भरगच्च असतात.	३५-४० क्विंटल
फुले प्रिया (Phule Priya)	८५-९० दिवस	९-१० सेमी	महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने विकसित केलेली, भुरी रोगास प्रतिकारक.	३५-४० क्विंटल
पुसा प्रगती (Pusa Pragati)	६५-७० दिवस	१०-११ सेमी	शेंगा लांब आणि आकर्षक, लवकर तयार होणारी जात.	३०-३५ क्विंटल
गोल्डन (Golden)	६०-६५ दिवस	८-९ सेमी	व्यापारी तत्त्वावर लागवडीसाठी (Commercial farming) अत्यंत लोकप्रिय.	२५-३० क्विंटल

५. पेरणीची वेळ आणि लागवड पद्धत (Planting Method)

रब्बी हंगामातील पेरणीची वेळ (Sowing Time)

महाराष्ट्रामध्ये रब्बी हंगामात मटारची पेरणी १५ ऑक्टोबर ते १५ नोव्हेंबर या दरम्यान करणे सर्वात फायदेशीर ठरते. या काळात थंडीची सुरुवात होत असल्याने पिकाला उत्तम वातावरण मिळते. उन्हाळी मटार लागवड (Summer Pea Farming) शक्यतो थंड हवेच्या ठिकाणी (उदा. महाबळेश्वर) केली जाते.

पेरणीचे अंतर आणि बियाण्याचे प्रमाण (Spacing & Seed Rate)

• टोकण पद्धत (Dibbling Method): जर तुम्ही सरी-वरंबा किंवा गादी वाफ्यावर (Raised Bed) लागवड करत असाल, तर दोन ओळींतील अंतर ४५ सेमी आणि दोन रोपांतील अंतर १० सेमी ठेवावे (४५ x १० सेमी). यासाठी एकरी १० ते १२ किलो मटार बियाणे लागते.
• पाभरीने पेरणी (Drilling Method): ट्रॅक्टर किंवा बैलाच्या साहाय्याने पेरणी करायची असल्यास ओळीत ३० सेमी अंतर ठेवावे. यासाठी एकरी २० ते २५ किलो बियाणे लागू शकते.

६. बीजप्रक्रिया (Seed Treatment) का आणि कशी करावी?

कोणत्याही पिकाची सुरुवात निरोगी होण्यासाठी बीजप्रक्रिया (Seed Treatment) हा सर्वात महत्त्वाचा टप्पा आहे. वाटाणा पिकावर सुरुवातीच्या काळात बुरशीजन्य रोगांचा प्रादुर्भाव होऊ नये म्हणून बीजप्रक्रिया अत्यंत आवश्यक आहे.

1. रासायनिक बीजप्रक्रिया (Chemical Treatment):
   • पेरणीपूर्वी प्रति किलो बियाण्याला २ ग्रॅम ‘थायरम’ (Thiram) किंवा ‘कॅप्टन’ (Captan) चोळावे. यामुळे जमिनीतून उद्भवणाऱ्या मर रोगावर (Wilt Disease) नियंत्रण मिळवता येते.
2. जैविक बीजप्रक्रिया (Biological Treatment):
   • रासायनिक प्रक्रियेनंतर ३ ते ४ तासांनी प्रति १० किलो बियाण्याला २५० ग्रॅम रायझोबियम (Rhizobium) आणि २५० ग्रॅम पीएसबी (PSB – Phosphorus Solubilizing Bacteria) गुळाच्या थंड द्रावणात मिसळून हलक्या हाताने चोळावे.
   • बियाणे सावलीत सुकवून लगेच पेरणी करावी. यामुळे हवेतील नत्र आणि जमिनीतील स्थिर स्फुरद पिकाला सहज उपलब्ध होतो.

७. मटार पिकातील एकात्मिक खत व्यवस्थापन (Fertilizer Management)

मटार पिकातील एकात्मिक खत व्यवस्थापन हे उत्पादनात मोठी भर घालते. वाटाणा हे द्विदल पीक असल्याने त्याला नत्राची (Urea) फारशी गरज नसते, परंतु स्फुरद (Phosphorus) आणि पालाश (Potash) योग्य प्रमाणात देणे गरजेचे आहे.

टेबल २: वाटाणा पिकासाठी खत व्यवस्थापन वेळापत्रक (Fertilizer Schedule)

खत देण्याची वेळ	खतांचा प्रकार आणि प्रमाण (प्रति एकर)	उद्देश (Purpose)
लागवडीच्या वेळी (Basal Dose)	५० किलो डीएपी (DAP) + ५० किलो म्युरेट ऑफ पोटॅश (MOP) + १० किलो सूक्ष्म अन्नद्रव्ये (Micronutrients)	मुळांची मजबूत वाढ आणि रोपाची शाकीय वाढ (Vegetative growth) होण्यासाठी.
लागवडीनंतर ३०-३५ दिवसांनी	२० किलो युरिया (Urea) – फक्त गरज वाटल्यास.	पिकाचा हिरवेपणा टिकवून ठेवण्यासाठी.
फुलधारणेच्या वेळी (ठिबकमधून)	०:५२:३४ (३ ते ४ किलो)	फुलधारणा (Flowering stage) वाढवण्यासाठी आणि फुलगळ रोखण्यासाठी.
शेंगा भरताना (ठिबकमधून)	०:०:५० (३ किलो) + बोरॉन (Boron) २५० ग्रॅम	शेंगांचा आकार वाढणे, दाणे टपोरे आणि चमकदार होण्यासाठी.

टीप: खतांचे प्रमाण जमिनीच्या माती परीक्षण (Soil Testing) अहवालानुसार बदलू शकते.

८. पाणी व्यवस्थापन आणि सिंचन (Irrigation Management)

वाटाणा पिकाला अत्यंत मर्यादित पाण्याची गरज असते. जास्त पाणी दिल्यास पिकाची फक्त वाढ होते (Vegetative growth), पण फुले आणि शेंगा कमी लागतात, तसेच मर रोगाचा धोका वाढतो.

पिकाच्या वाढीतील नाजूक अवस्था (Critical Growth Stages)

या पिकाला प्रामुख्याने ३ अवस्थांमध्ये पाण्याची अत्यंत गरज असते:

1. उगवणीची अवस्था (Germination): पेरणीनंतर लगेच हलके पाणी द्यावे.
2. फुलधारणा अवस्था (Flowering Stage): पेरणीनंतर ३५-४० दिवसांनी पिकाला फुले येऊ लागतात. या काळात पाण्याचा ताण पडल्यास फुलगळ (Flower dropping) होते.
3. शेंगा भरण्याची अवस्था (Pod Filling Stage): पेरणीनंतर ५५-६० दिवसांनी शेंगा दाण्यांनी भरू लागतात. या काळात योग्य ओलावा असणे गरजेचे आहे.

ठिबक सिंचनाचा (Drip Irrigation) वापर आणि फायदे

आजकाल ठिबक सिंचन (Drip irrigation) वापरून वाटाणा लागवड करणे सर्वात फायदेशीर ठरत आहे. ठिबकमुळे पाण्याची ७०% बचत होते, तणांचा प्रादुर्भाव कमी होतो आणि विद्राव्य खते (Fertigation) थेट मुळांपर्यंत देता येतात, ज्यामुळे उत्पादनात २०-३०% वाढ होते.

९. तण नियंत्रण आणि आंतरमशागत (Weed Management)

वाटाणा पिकाची सुरुवातीची वाढ संथ असते, त्यामुळे पहिल्या ३०-४० दिवसांत शेत तणमुक्त (Weed-free) ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

• रासायनिक पद्धत: पेरणीनंतर लगेच (४८ तासांच्या आत) जमिनीत पुरेसा ओलावा असताना पेंडीमेथालीन ३०% EC (Pendimethalin) तणनाशक ७०० ते ८०० मिली प्रति २०० लिटर पाण्यात मिसळून एक एकरावर फवारणी करावी. (यास Pre-emergence weedicide म्हणतात).
• मॅन्युअल पद्धत: पिकाच्या वाढीच्या २० ते २५ दिवसांनी एक हलकी खुरपणी करून घ्यावी. यामुळे माती मोकळी होऊन मुळांना हवा मिळते.

१०. एकात्मिक कीड आणि रोग नियंत्रण (Pest & Disease Control)

कोणत्याही भाजीपाला पिकामध्ये कीड आणि रोगांचे वेळेवर व्यवस्थापन न केल्यास संपूर्ण पीक हातातून जाऊ शकते. वाटाणा पिकावरील रोग आणि उपाय (Pea crop disease management) खालीलप्रमाणे आहेत.

अ) प्रमुख किडी (Major Pests)

1. मावा (Aphids): ही कीड पानांतील रस शोषून घेते, त्यामुळे पाने पिवळी पडतात आणि झाडाची वाढ खुंटते.
2. शेंगा पोखरणारी अळी (Pod Borer): ही मटार शेतीतील सर्वात भयंकर कीड आहे. ही अळी शेंगांना छिद्र पाडून आत शिरते आणि कोवळे दाणे खाते, ज्यामुळे मालाचा दर्जा (Quality) घसरतो.

ब) प्रमुख रोग (Major Diseases)

1. भुरी (Powdery Mildew): पानांवर आणि शेंगांवर पांढऱ्या रंगाची पावडर साचल्यासारखी दिसते. थंडी आणि ढगाळ वातावरणात हा रोग वेगाने पसरतो.
2. मर रोग (Wilt): मुळांजवळ पाणी साचल्यास किंवा जमिनीतून बुरशीचा प्रादुर्भाव झाल्यास संपूर्ण झाड पिवळे पडून सुकते/मरते.

टेबल ३: वाटाणा पिकावरील प्रमुख किडी, रोग आणि फवारणी नियोजन (Spray Chart)

कीड / रोग	प्रादुर्भावाची लक्षणे	रासायनिक नियंत्रण (प्रति १५ लिटर पंप)	जैविक / सेंद्रिय नियंत्रण
मावा व तुडतुडे (Aphids/Jassids)	पाने गुंडाळलेली व पिवळी दिसणे.	इमिडाक्लोप्रिड (Imidacloprid 17.8 SL) – ५ मिली	निंबोळी अर्क ५% (Neem Oil 10000 ppm) – ३० मिली
शेंगा पोखरणारी अळी (Pod Borer)	शेंगांना छिद्रे दिसणे आणि आतील दाणे खाल्लेले असणे.	इमामेक्टिन बेंझोएट (Emamectin Benzoate 5% SG) – १० ग्रॅम किंवा कोराजन (Coragen) – ५ मिली	कामगंध सापळे (Pheromone Traps) ५ प्रति एकर लावणे.
भुरी रोग (Powdery Mildew)	पानांवर पांढरी बुरशी/पावडर दिसणे.	पाण्यात विरघळणारे गंधक (Sulphur 80% WP) – ३० ग्रॅम किंवा हेक्झाकोनाझोल (Hexaconazole) – २० मिली	ट्रायकोडर्मा (Trichoderma) फवारणी.
मर रोग (Wilt)	झाड अचानक मलूल होऊन वाळणे.	कॉपर ऑक्सिक्लोराईड (COC) ४० ग्रॅम ची आळवणी (Drenching) करणे.	जमिनीतून ट्रायकोडर्मा + शेणखत देणे.

(टीप: फवारणी नेहमी सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी उशिरा करावी. फवारणी करताना स्टिकरचा (Spreader/Sticker) नक्की वापर करा.)

११. काढणी, प्रतवारी आणि साठवणूक (Harvesting & Grading)

शेंगा काढणीची योग्य वेळ (Right time to harvest)

• वाटाण्याची पहिली तोडणी साधारणपणे पेरणीनंतर ६० ते ६५ दिवसांनी (जातीनुसार) सुरू होते.
• शेंगांचा रंग गडद हिरवा असताना आणि आतमध्ये दाणे पूर्णपणे (टपोरे) भरलेले असतानाच काढणी करावी. शेंगा जास्त निबर (Over-matured) झाल्यास दाण्यांचा गोडवा कमी होतो आणि बाजारात दर कमी मिळतो.
• तोडणी शक्यतो सकाळी करावी. मटार पिकामध्ये साधारणतः ३ ते ४ तोडण्या मिळतात.

पॅकिंग आणि मार्केट (Packing & Marketing)

तोडणीनंतर खराब, किडक्या किंवा पिवळ्या पडलेल्या शेंगा बाजूला काढाव्यात (Grading). दर्जेदार हिरव्या शेंगा ५० किलोच्या जाळीदार बारदानात (Mesh bags) भरून त्वरित मार्केटला पाठवाव्यात. यामुळे शेंगांना हवा लागते आणि त्या खराब होत नाहीत.

१२. एकरी उत्पादन आणि अपेक्षित नफा (Yield & Profit Calculation)

वाटाणा पिकाचे एकरी उत्पादन व नफा हा शेतकऱ्यांच्या जिव्हाळ्याचा विषय आहे.

• उत्पादन (Yield): आधुनिक तंत्रज्ञान, ठिबक सिंचन आणि सुधारित जातींचा वापर केल्यास एका एकरातून ४० ते ५० क्विंटल हिरव्या शेंगांचे उत्पादन सहज मिळते.
• बाजारभाव (Market Rate): हिवाळ्याच्या हंगामात हिरव्या वाटाण्याला सरासरी ३० रुपये ते ५० रुपये प्रति किलो (म्हणजेच ३००० ते ५००० रुपये प्रति क्विंटल) भाव मिळतो.
• अपेक्षित उत्पन्न: जर सरासरी ४० क्विंटल उत्पादन धरले आणि ४० रुपये/किलो भाव मिळाला, तर १,६०,००० रुपयांचे (एक लाख साठ हजार) ढोबळ उत्पन्न मिळते. यातून बियाणे, खते, मजुरी आणि फवारणीचा ३० ते ४० हजार खर्च वजा केल्यास शेतकरी ३ महिन्यांत एका एकरातून १ लाखापेक्षा जास्त निव्वळ नफा (Net Profit) आरामात कमवू शकतो.

१३. आधुनिक शेतकऱ्यांसाठी काही खास टिप्स (Pro Tips for Better Yield)

1. पिकाची फेरपालट (Crop Rotation): एकाच शेतात सलग दोन वर्षे वाटाणा घेऊ नये. कडधान्य पिकानंतर तृणधान्य (उदा. गहू, ज्वारी) घेतल्यास जमिनीची सुपीकता टिकून राहते.
2. सूक्ष्म अन्नद्रव्ये (Micronutrients): मटारच्या पानांवर पिवळसरपणा दिसल्यास झिंक (Zinc) आणि फेरस (Iron) ची कमतरता असू शकते. अशावेळी तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने चिलेटेड मायक्रोन्यूट्रिएंट्सची फवारणी (Foliar spray) नक्की करा.
3. आधार देणे (Staking): जर तुम्ही वेलीसारख्या वाढणाऱ्या जातींची निवड केली असेल, तर बांबू आणि सुतळीच्या साहाय्याने पिकाला आधार (Staking) दिल्यास उत्पादनात मोठी वाढ होते आणि शेंगा जमिनीला लागून सडत नाहीत.
4. हवामान अंदाज (Localized Calamity / Weather Intimation): पेरणी आणि फवारणी करण्यापूर्वी हवामान खात्याचा अंदाज नक्की तपासा. अचानक येणारा पाऊस किंवा धुक्यामुळे पिकाचे नुकसान होऊ शकते, अशा नैसर्गिक आपत्तीची (Localized Calamity) पूर्वसूचना (Intimation) मिळवण्यासाठी कृषी ॲप्सचा वापर करा.

१५. नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

Q1. वाटाणा (मटार) लागवडीसाठी कोणती वेळ सर्वात योग्य मानली जाते?

उत्तर: महाराष्ट्रात प्रामुख्याने रब्बी हंगामात वाटाणा लागवड केली जाते. यासाठी १५ ऑक्टोबर ते १५ नोव्हेंबर हा महिना पेरणीसाठी सर्वात उत्तम मानला जातो. या काळात थंडीची सुरुवात होत असल्याने पिकाच्या शाकीय वाढीसाठी आणि शेंगा लागण्यासाठी पोषक वातावरण मिळते.

Q2. एका एकरासाठी वाटाण्याचे किती बियाणे (Seed Rate) लागते?

उत्तर: वाटाण्याच्या जातीनुसार आणि लागवड पद्धतीनुसार बियाण्याचे प्रमाण बदलते. साधारणपणे टोकण पद्धतीने (Dibbling) लागवड केल्यास एका एकरासाठी १० ते १२ किलो बियाणे लागते, तर ट्रॅक्टर किंवा पाभरीने पेरणी (Drilling) केल्यास २० ते २५ किलो बियाणे प्रति एकर लागू शकते.

Q3. वाटाणा पिकावर भुरी (Powdery Mildew) रोग आल्यास काय उपाय करावा?

उत्तर: भुरी हा वाटाणा पिकावरील सर्वात घातक रोग आहे, ज्यामुळे पाने पांढरी पडतात. याच्या नियंत्रणासाठी प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून गंधक (Sulphur 80% WP) २५ ते ३० ग्रॅम प्रति १५ लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी. रोगाचा प्रादुर्भाव जास्त असल्यास तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने ‘हेक्झाकोनाझोल’ या बुरशीनाशकाचा (Fungicide) वापर करावा.

Q4. मटार लागवडीसाठी जमिनीचा सामू (Soil pH) किती असावा?

उत्तर: वाटाणा (मटार) पिकाच्या चांगल्या वाढीसाठी जमिनीचा सामू (pH) ६.५ ते ७.५ च्या दरम्यान असावा. जास्त आम्लयुक्त (Acidic) किंवा जास्त चोपण (Alkaline) जमिनीत या पिकाची वाढ खुंटते, मुळांवर गाठी तयार होत नाहीत आणि उत्पादनात मोठी घट येते.

Q5. वाटाणा पिकामध्ये फुलांची गळ (Flower Dropping) थांबवण्यासाठी कोणती फवारणी घ्यावी?

उत्तर: पीक फुलधारणेच्या अवस्थेत (Flowering Stage) असताना पाण्याचा ताण पडू देऊ नये. तसेच, सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची (Micronutrients) कमतरता असल्यास फुलगळ होते. यासाठी अमिनो ऍसिड आणि झिंकयुक्त टॉनिकची किंवा ०:५२:३४ या विद्राव्य खताची तज्ञांच्या सल्ल्यानुसार फवारणी केल्यास फुलगळ थांबून शेंगांचे प्रमाण वाढते.

Q6. आधुनिक पद्धतीने मटार लागवड केल्यास एकरी किती उत्पादन निघते?

उत्तर: आधुनिक पद्धतीने शेती, योग्य अंतरावर लागवड, ठिबक सिंचनाचा (Drip Irrigation) वापर आणि एकात्मिक खत व कीड व्यवस्थापन केल्यास हिरव्या वाटाण्याच्या ताज्या शेंगांचे एकरी ४० ते ५० क्विंटलपर्यंत सहज उत्पादन मिळू शकते. सुधारित जातींनुसार (उदा. बोनविले, फुले प्रिया) उत्पादनात थोडा बदल होऊ शकतो.

Q7. वाटाणा पिकाला युरिया (Urea/Nitrogen) खत किती द्यावे?

उत्तर: वाटाणा हे द्विदल (Legume) पीक असल्याने त्याच्या मुळांवरील गाठींमध्ये नत्र (Nitrogen) शोषून घेणारे रायझोबियम (Rhizobium) जिवाणू असतात. हे जिवाणू नैसर्गिकरित्या नत्र तयार करतात. त्यामुळे या पिकाला युरियाची फारशी गरज नसते. सुरुवातीला पेरणीच्या वेळी बेसल डोसमध्ये (उदा. DAP मधून) थोडे नत्र दिल्यास पिकाची सुरुवातीची वाढ जलद होते. नंतर युरियाचा अतिवापर टाळावा.

१४. वाटाणा लागवडीचा थोडक्यात निष्कर्ष – आता तुमची वेळ आहे!

शेतकरी मित्रांनो, वाटाणा (मटार) लागवड (Green Peas Cultivation) हे कमी खर्चात, कमी वेळेत आणि अत्यंत कमी पाण्यावर येणारे खात्रीशीर नगदी पीक आहे. योग्य जमिनीची निवड, दर्जेदार मटार बियाणे, वेळेवर बीजप्रक्रिया आणि संतुलित खत व कीड व्यवस्थापन केल्यास या पिकातून हमखास भरघोस उत्पादन व चांगला नफा मिळवता येतो.

अधिक तांत्रिक माहितीसाठी तुम्ही कृषी विभाग, महाराष्ट्र शासन च्या संपर्कात राहू शकता.

‘आधुनिक शेती । Adhunik Sheti’ च्या माध्यमातून आम्ही तुमच्यापर्यंत ही अद्ययावत आणि सखोल माहिती पोहोचवण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न केला आहे. आशा आहे की ही माहिती तुम्हाला नक्कीच फायदेशीर ठरेल.

तुमचे मत नक्की सांगा!

तुम्हाला ही वाटाणा लागवडीची माहिती कशी वाटली? तुम्ही यावर्षी कोणत्या जातीची लागवड करणार आहात? किंवा तुमच्या मनात अजून काही शंका (Doubts) आहेत का? आम्हाला खाली Comment Box मध्ये नक्की सांगा. आम्ही तुमच्या प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर देण्याचा प्रयत्न करू. तसेच, ही मौल्यवान माहिती तुमच्या इतर शेतकरी मित्र आणि व्हॉट्सॲप ग्रुप्सवर (WhatsApp Groups) Share करायला विसरू नका. आधुनिक शेती तंत्रज्ञानाच्या अशाच नवनवीन आणि अद्ययावत माहितीसाठी आपल्या वेबसाईटला नेहमी भेट देत राहा!

धन्यवाद..! 🌿 (आधुनिक शेती परिवार)