शेतकरी मित्रांनो, सध्या मका (Maize) आणि इतर पिकांवर लष्करी अळीने (Armyworm) मोठा धुमाकूळ घातला आहे, हे आपण सर्वजण जाणतोच. रात्रंदिवस काबाडकष्ट करून वाढवलेले पीक जेव्हा ही अळी डोळ्यांदेखत उद्ध्वस्त करते, तेव्हा शेतकऱ्याच्या मनाला किती वेदना होतात, याची जाणीव आम्हाला आहे. पण काळजी करू नका! या समस्येवर मात करणे नक्कीच शक्य आहे. ‘आधुनिक शेती । Adhunik Sheti’ च्या या विशेष आणि अत्यंत सविस्तर लेखात आपण लष्करी अळी नियंत्रण (Fall Armyworm Control) करण्यासाठीचे 100% खात्रीशीर उपाय पाहणार आहोत. फॉल आर्मीवर्म अळीची ओळख, तिचा जीवनक्रम (Life Cycle) आणि एकात्मिक कीड व्यवस्थापन (IPM) या सर्व बाबी आपण अत्यंत सोप्या भाषेत समजून घेणार आहोत. चला तर मग, आपल्या पिकाचे रक्षण करण्यासाठी सज्ज होऊया!
१. लष्करी अळी (Fall Armyworm) म्हणजे नक्की काय?
आपल्या शेतात अचानक पानांना छिद्रे पाडणारी आणि पोंग्यात (Whorl) लपून बसणारी अळी दिसते, तीच ही लष्करी अळी. इंग्रजीत हिला ‘फॉल आर्मीवर्म’ (Fall Armyworm) असे म्हणतात. ही कीड एखाद्या लष्करासारखी (Army) एका शेतातून दुसऱ्या शेतात हजारो-लाखोच्या संख्येने चाल करून जाते आणि काही दिवसांतच संपूर्ण पीक फस्त करते, म्हणूनच तिला लष्करी अळी हे नाव पडले आहे.
१.१ लष्करी अळीचा उगम आणि भारतात तिचा प्रवेश (History & Origin)
मूळची उत्तर आणि दक्षिण अमेरिका खंडातील (Americas) असलेली ही कीड. तिथे तिने अनेक वर्षे धुमाकूळ घातला. त्यानंतर २०१६ मध्ये ही कीड आफ्रिका खंडात पोहोचली आणि बघता बघता मे २०१८ मध्ये भारताच्या कर्नाटक राज्यात पहिल्यांदा लष्करी अळीचा प्रादुर्भाव (Infestation) आढळून आला. तिथून वाऱ्यासारखी पसरत ती आता महाराष्ट्रासह संपूर्ण भारतातील मका पिकावरील लष्करी अळी नियंत्रण करणे हे शेतकऱ्यांसमोर एक मोठे आव्हान बनले आहे.
अधिक सविस्तर शास्त्रीय माहितीसाठी तुम्ही जागतिक अन्न आणि कृषी संस्थेची (FAO) फॉल आर्मीवर्म बद्दलची अधिकृत माहिती येथे वाचू शकता.
१.२ या कीडीचे शास्त्रीय नाव आणि स्वरूप (Scientific Background)
लष्करी अळीचे शास्त्रीय नाव ‘स्पोडोप्टेरा फ्रुजीपर्डा’ (Spodoptera frugiperda) असे आहे. ही लेपिडोप्टेरा (Lepidoptera) म्हणजेच पतंग वर्गातील कीड आहे. या कीडीची खादाड प्रवृत्ती इतकी भयंकर आहे की, ती रात्रभर पिकाचे नुकसान करते आणि दिवसा पोंग्यात लपून बसते, त्यामुळे सामान्य शेतकऱ्याला तिचा सुरुवातीचा प्रादुर्भाव (Early Stage Infestation) लवकर लक्षात येत नाही.
१.३ मका पिकावरच ही अळी जास्त प्रादुर्भाव का करते? (Why Maize?)
जरी लष्करी अळी ज्वारी, बाजरी, ऊस, भात, आणि कापूस अशा जवळपास ८० पेक्षा जास्त पिकांवर जगू शकत असली, तरी मका (Maize) हे तिचे सर्वात आवडते खाद्य आहे. मक्याच्या पानांमधील गोडवा आणि पोंग्याची रचना (Whorl structure) अळीला लपण्यासाठी आणि खाण्यासाठी अत्यंत पोषक वातावरण (Favorable Environment) देते. म्हणूनच मका पिकावरील लष्करी अळी नियंत्रण वेळेवर करणे खूप गरजेचे असते.
२. लष्करी अळीची अचूक ओळख कशी करावी? (Identification)
शेतकरी मित्रांनो, बाजारात अनेक अळ्या आहेत (उदा. घाटे अळी, लष्करी अळीच्या इतर जाती), पण आपण ‘फॉल आर्मीवर्म’ कशी ओळखावी? फॉल आर्मीवर्म अळीची ओळख पटवणे हे योग्य कीटकनाशक (Insecticide) निवडण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचे आहे.
२.१ डोक्यावरील उलटा ‘Y’ (Y-shaped mark)
जेव्हा तुम्ही अळीला हातात घेऊन किंवा जवळून बघता, तेव्हा तिच्या डोक्याकडे बारकाईने पहा. अळीच्या डोक्यावर पिवळ्या किंवा पांढऱ्या रंगाचा उलटा ‘Y’ (वाय) आकार स्पष्ट कोरलेला दिसतो. ही लष्करी अळीची (Fall Armyworm) सर्वात मोठी आणि मुख्य ओळख आहे.
२.२ शरीरावरील काळे ठिपके (Square dots on body)
या अळीच्या पाठीवर (शेवटच्या भागाकडे) चार काळे ठिपके असतात. हे ठिपके एका चौकोनाच्या आकारात (Square pattern) असतात. तसेच तिच्या शरीरावर लांबट पट्टे (Longitudinal stripes) असतात जे हिरवट, तपकिरी किंवा काळपट रंगाचे असू शकतात.
२.३ अंडी आणि पतंग ओळखण्याची सोपी पद्धत
- अंडी (Eggs): लष्करी अळीची मादी पानांच्या वरच्या किंवा खालच्या बाजूला पुंजक्यात (Masses) अंडी घालते. या अंड्यांवर मादीच्या पोटावरील पांढुरक्या-तपकिरी रंगाचे केस (Scales/Hairs) आच्छादलेले असतात. ज्यामुळे अंड्यांचा पुंजका कापसासारखा दिसतो.
- पतंग (Moth): नर पतंगाच्या पुढच्या पंखांवर राखाडी आणि तपकिरी रंगाची छटा असते आणि टोकावर पांढरा डाग असतो. तर मादी पतंग साधारण करड्या रंगाची असते.
(टीप: फॉल आर्मीवर्म अळीची ओळख जितक्या लवकर होईल, तितके लष्करी अळी नियंत्रण करणे सोपे जाते.)
३. लष्करी अळीचा जीवनक्रम (Life Cycle of Fall Armyworm)
कोणत्याही कीडीचा समूळ नाश करायचा असेल, तर तिचा जीवनक्रम (Life Cycle) समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. लष्करी अळी जैविक नियंत्रण उपाय किंवा रासायनिक उपाय वापरण्याची योग्य वेळ या जीवनक्रमावरच अवलंबून असते.
| अवस्था (Stage) | कालावधी (Duration) | नुकसानीची पातळी (Damage Level) | कुठे आढळतात? (Location) |
| १. अंडी (Egg) | २ ते ३ दिवस | नुकसान करत नाहीत. | पानांच्या वरच्या/खालच्या बाजूला |
| २. अळी (Larva) | १४ ते १९ दिवस | १००% सर्वाधिक नुकसान | पोंग्यात आणि पानांवर |
| ३. कोष (Pupa) | ९ ते १२ दिवस | नुकसान करत नाहीत. | जमिनीत २-८ इंच खाली |
| ४. पतंग (Adult Moth) | ४ ते ६ दिवस | प्रजनन करून अंडी घालतात. | रात्रीच्या वेळी उडताना दिसतात |
३.१ अंड्यांची अवस्था (Egg Stage)
पतंगाचे मिलन झाल्यानंतर मादी मक्याच्या किंवा इतर पिकांच्या पानांवर १०० ते २०० च्या पुंजक्यात अंडी घालते. एक मादी तिच्या जीवनकाळात तब्बल १००० ते १५०० अंडी घालू शकते. या अंड्यांतून अवघ्या २-३ दिवसांत अळ्या बाहेर येतात.
३.२ अळीची अवस्था (Larval Stage – सर्वात धोकादायक)
अंड्यातून बाहेर आलेली पिल्ले (Neonates) सुरुवातीला पानाचा हिरवा भाग (Chlorophyll) खरवडून खातात. जसजशी अळी मोठी होते (एकूण ६ अवस्था/Instars असतात), तसतशी ती पोंग्यात (Whorl) शिरते. शेवटच्या दोन अवस्थांमधील अळ्या (५वी आणि ६वी अवस्था) सर्वात जास्त खादाड असतात आणि पिकाचे ८०% नुकसान याच काळात होते.
३.३ कोषावस्था (Pupal Stage – जमिनीत)
अळी पूर्ण वाढ झाल्यानंतर ती जमिनीवर पडते आणि मातीत साधारण २ ते ८ इंच खोल जाऊन स्वतःभोवती एक लालसर-तपकिरी रंगाचे आवरण बनवते, ज्याला आपण कोष (Pupa) म्हणतो. ही अवस्था ९ ते १२ दिवसांची असते.
३.४ पतंग अवस्था (Adult Moth)
कोषातून एक प्रौढ पतंग बाहेर येतो. हे पतंग एका रात्रीत १०० किलोमीटरपर्यंत उडून जाऊ शकतात (Wind-assisted migration). म्हणूनच ही कीड एवढ्या वेगाने एका जिल्ह्यातून दुसऱ्या जिल्ह्यात पसरते.
४. पिकावरील नुकसानीची लक्षणे (Damage Symptoms)
मका पिकावरील लष्करी अळी नियंत्रण करण्यासाठी दररोज पिकाचे निरीक्षण करणे (Scouting) महत्त्वाचे आहे. नुकसानीची लक्षणे खालीलप्रमाणे दिसतात:
४.१ पानांवरील ओरखडे आणि पांढरे डाग (Early Stage Damage)
सुरुवातीच्या काळात जेव्हा अळ्या खूप लहान असतात, तेव्हा त्या पानांचा फक्त हिरवा पापुद्रा (Epidermis) खरवडून खातात. त्यामुळे पानांवर लांबट पांढरे पट्टे किंवा खिडक्यांसारखे (Window-pane damage) पारदर्शक डाग दिसतात. हीच लष्करी अळीसाठी सर्वोत्तम कीटकनाशक फवारण्याची सर्वोत्तम वेळ असते.
४.२ पोंग्यातील नुकसान (Whorl Damage) आणि भुसा (Frass)
जेव्हा अळी मोठी होऊन पोंग्यात शिरते, तेव्हा ती आतली कोवळी पाने खाऊन टाकते. त्यामुळे जेव्हा नवीन पाने बाहेर येतात, तेव्हा त्यांना मोठी छिद्रे पडलेली दिसतात. पोंग्यामध्ये लाकडाच्या भुशासारखी किंवा ओली विष्ठा (Frass) मोठ्या प्रमाणावर साचलेली दिसते.
४.३ कणसांवरील (Cob) हल्ला
पीक जेव्हा फुलोऱ्यात किंवा कणीस धरण्याच्या अवस्थेत असते, तेव्हा अळी थेट कणसात (Ear/Cob) शिरते आणि दाणे खाऊन फस्त करते, ज्यामुळे उत्पादनात (Yield) प्रचंड मोठी घट येते.
५. लष्करी अळीच्या नियंत्रणासाठी मशागतीय उपाय (Agronomic Practices)
फक्त औषधे फवारून लष्करी अळी नियंत्रण (Fall Armyworm Control) होत नाही, तर त्यासाठी योग्य मशागत (Cultural Control) अत्यंत महत्त्वाची आहे.
५.१ खोल नांगरट (Deep Ploughing) आणि उन्हाची तापवण
पीक निघाल्यानंतर शेताची अत्यंत खोल नांगरट (Deep Ploughing) करणे गरजेचे आहे. यामुळे जमिनीत लपलेले अळीचे कोष (Pupas) वर येतात. कडक उन्हामुळे (Solarization) आणि पक्ष्यांनी खाल्ल्यामुळे या कोषांचा नैसर्गिकरीत्या नाश होतो.
५.२ वेळेवर पेरणी आणि बियाणे प्रक्रिया (Seed Treatment)
एकाच परिसरात सर्व शेतकऱ्यांनी मिळून १५ ते २० दिवसांच्या अंतरात एकाच वेळी पेरणी उरकून घ्यावी (Synchronized planting). टप्प्याटप्प्याने (Staggered) पेरणी केल्यास अळीला सतत खाद्य मिळत राहते आणि कीड आटोक्यात येत नाही. पेरणीपूर्वी बियाणाला शिफारशीत कीटकनाशकाची (उदा. सायंनट्रानिलीप्रोल – Cyantraniliprole) बीजप्रक्रिया (Seed Treatment) नक्की करावी.
५.३ आंतरपिके (Intercropping) आणि सापळा पिके (Trap Crops)
मका पिकात तूर, उडीद किंवा मुगासारखी आंतरपिके (Intercropping) घ्यावीत. तसेच शेताच्या चारही बाजूंनी नेपियर गवत (Napier Grass) किंवा ज्वारीच्या ४-५ ओळी लावाव्यात, जे ‘सापळा पीक’ (Trap Crop) म्हणून काम करतील. या गवतावर अळी आकर्षित होते आणि मुख्य पीक सुरक्षित राहते.
६. लष्करी अळीचे जैविक नियंत्रण (Biological Control & Organic Methods)
रासायनिक औषधांचा अतिवापर टाळून पिकाचा खर्च कमी करण्यासाठी आणि शेतातील मित्रकीटकांचे (Beneficial Insects) संरक्षण करण्यासाठी लष्करी अळी जैविक नियंत्रण उपाय वापरणे हा अत्यंत शाश्वत आणि पर्यावरणपूरक मार्ग आहे.
६.१ निंबोळी अर्काचा (Neem Extract/Azadirachtin) वापर
पीक १५ ते २० दिवसांचे असताना किंवा अळीचा प्रादुर्भाव सुरुवातीच्या टप्प्यात असताना अझाडिरॅक्टिन (Azadirachtin 10,000 PPM/10 EC) ५ मिली प्रति लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी. निंबोळी अर्कातील कडवटपणामुळे (Anti-feedant effect) अळी पाने खाणे बंद करते आणि तिच्या प्रजननावर व वाढीवर आळा बसतो.
६.२ कामगंध सापळे (Pheromone Traps) लावण्याची योग्य पद्धत
- प्रमाण: एकरी किमान ५ ते ८ कामगंध सापळे (Pheromone Traps) पिकाच्या उंचीपेक्षा १ ते दीड फूट वर लावावेत.
- फायदा: यात मादी पतंगाचा वास असणारी वडी (Lure) ठेवली जाते. या वासाने आकर्षित होऊन नर पतंग सापळ्यात अडकतात. यामुळे नरांचा नाश होऊन पुढील प्रजनन पूर्णपणे थांबते.
- महत्त्वाची टीप: दर ३० ते ४० दिवसांनी सापळ्यातील ल्यूर (Lure) बदलणे आवश्यक आहे.
सविस्तर महितीसाठी वाचा: कामगंध सापळे: पिकांचे रक्षण करणारा आधुनिक व सुरक्षित उपाय | Pheromone Traps Information
६.३ ट्रायकोग्रामा (Trichogramma) मित्र कीटकांचा वापर
ट्रायकोग्रामा प्रेटिओसम (Trichogramma pretiosum) या परोपजीवी मित्रकीटकाची कार्ड्स (Egg Parasitoid Cards) एकरी ५ ते ६ शेतात लावावीत. हे सूक्ष्म मित्रकीटक लष्करी अळीच्या अंड्यांमध्ये स्वतःची अंडी घालतात, ज्यामुळे लष्करी अळीच्या अंड्यातून अळी बाहेरच पडत नाही आणि ती अंड्याच्या अवस्थेतच नष्ट होते.
६.४ जैविक बुरशी आणि विषाणू (Entomopathogenic Fungi & Virus)
- ब्युव्हेरिया बासियाना (Beauveria bassiana): १ किलो किंवा १ लिटर प्रति ॲकर ५ ग्रॅम/मिली प्रति लिटर या प्रमाणात संध्याकाळच्या वेळी फवारल्यास ही बुरशी अळीच्या शरीरावर वाढून तिला मारून टाकते.
- नोमुरिया रिलाई (Nomuraea rileyi): ही जैविक बुरशी देखील लष्करी अळीचा संसर्ग करून तिचा नाश करते.
- SNPV (Spodoptera frugiperda Nuclear Polyhedrosis Virus): हा विषाणू फक्त लष्करी अळीवरच हल्ला करतो आणि पिकाचे रक्षण करतो.
७. रासायनिक नियंत्रण आणि कीटकनाशके (Chemical Control)
जेव्हा अळीचा प्रादुर्भाव आर्थिक नुकसानीच्या पातळीपेक्षा (Economic Threshold Level – ETL, म्हणजेच १०% पेक्षा जास्त झाडांवर प्रादुर्भाव) वर जातो, तेव्हा रासायनिक लष्करी अळीसाठी सर्वोत्तम कीटकनाशक वापरणे अनिवार्य ठरते.
| प्रादुर्भावाची अवस्था (Infestation Stage) | शिफारशीत रासायनिक कीटकनाशक (Chemical Name) | प्रमाण (Dose per Litre Water) | वैशिष्ट्य/फायदा (Key Benefit) |
| प्रारंभिक अवस्था (Early Stage – 1 to 2nd Instar) | क्लोरांट्रानिलीप्रोल १८.५% SC (Chlorantraniliprole – Coragen) | ०.४ मिली | वनस्पतीमध्ये शोषले जाते आणि प्रदीर्घ संरक्षण देते. |
| मध्यम अवस्था (Mid Stage – 3rd to 4th Instar) | स्पिनेटोरम ११.७% SC (Spinetoram – Delegate) | ०.९ मिली | अळीच्या मज्जासंस्थेवर थेट हल्ला करून त्वरीत निकाल देते. |
| तीव्र/प्रौढ अवस्था (Severe Stage – 5th to 6th Instar) | इमामेक्टिन बेन्झोएट ५% SG (Emamectin Benzoate) | ०.५ ग्रॅम | पोंग्यातील मोठ्या अळ्यांचा समूळ नाश करण्यासाठी प्रभावी. |
| आणीबाणीची वेळ (Emergency Control) | थायोडीकार्ब ७५% WP (Thiodicarb) | २.० ग्रॅम | स्पर्शजन्य आणि पोटविष म्हणून अत्यंत जलद काम करते. |
७.१ प्रादुर्भावाच्या सुरुवातीच्या अवस्थेतील फवारणी (Early Stage Spray)
पेरणीनंतर १५ ते २० दिवसांनी जर पानांवर पांढरे डाग दिसू लागले, तर क्लोरांट्रानिलीप्रोल (Chlorantraniliprole 18.5% SC) ६० मिली प्रति ॲकर १५० लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे.
७.२ अळी मोठी झाल्यावर करावयाची फवारणी (Advanced Stage Spray)
अळी ३ऱ्या किंवा ४थ्या अवस्थेत असताना स्पिनेटोरम (Spinetoram 11.7% SC) किंवा थायोमेथॉक्साम + लॅम्डा-सायहॅलोथ्रिन यांची फवारणी करावी. फवारणी करताना औषध पोंग्यात पडणे अत्यंत गरजेचे आहे.
७.३ विषारी आमिष (Poison Bait) तयार करण्याची कृती
अळी खूप मोठी झाली असल्यास आणि पोंग्यात लपून बसली असल्यास फवारणीपेक्षा विषारी आमिष (Poison Baiting) हा सर्वात रामबाण उपाय ठरतो.
- साहित्य: १० किलो भाताचा किंवा गव्हाचा कोंडा (Rice bran) + २ किलो गुळ (पाण्यात विरघळवलेला) + १०० ग्रॅम थायोडीकार्ब ७५% WP किंवा स्पिनेटोरम.
- कृती: हे सर्व जिन्नस थोडे पाणी टाकून एकत्र कालवावेत आणि २४ तास झाकून आंबवण्यासाठी ठेवावेत.
- वापर: संध्याकाळच्या वेळी हे तयार झालेले छोटे गोळे/गाठी मक्याच्या प्रत्येक झाडाच्या पोंग्यात टाकाव्यात. रात्रीच्या वेळी अळी पोंग्यातून बाहेर येऊन हे आमिष खाते आणि १००% मरते.
औषधांच्या अचूक प्रमाणासाठी नेहमी भारतीय कृषी संशोधन परिषदेच्या (ICAR) अळी नियंत्रणाच्या शिफारशी आणि मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करावे.
८. फवारणी करताना घ्यावयाची काळजी (Precautionary Measures)
योग्य औषध निवडूनही अनेकदा शेतकऱ्यांना निकाल मिळत नाही, याचे कारण फवारणीच्या पद्धतीत होणाऱ्या चुका हे असते. मका पिकातील अळीवर फवारणी (Maka pikatil ali fawarani) करताना खालील गोष्टींची काळजी घ्या:
८.१ पोंग्यात औषध (Nozzle in Whorl) कसे सोडावे?
लष्करी अळी ही पानांच्या वर न राहता मक्याच्या पोंग्यात खोलवर लपलेली असते. त्यामुळे फवारणी करताना स्प्रे पंपाचा नोझल (Nozzle) थेट पोंग्याच्या वर धरून औषधाची धार पोंग्यात सोडली पाहिजे (Targeted Whorl Application).
८.२ फवारणीची योग्य वेळ
लष्करी अळी ही निशाचर (Nocturnal) आहे, म्हणजेच ती दिवसा पोंग्यात लपते आणि संध्याकाळी अंधार पडल्यावर बाहेर येऊन पाने खाते. त्यामुळे फवारणी नेहमी संध्याकाळी ४ नंतर करावी, जेणेकरून ताजे औषध अळीच्या संपर्कात येईल.
८.३ पाण्याच्या प्रमाणावर लक्ष ठेवा
फवारणी करताना पाण्याचे प्रमाण कमी पडू देऊ नका. एका ॲकरसाठी किमान १५० ते २०० लिटर पाणी वापरलेच पाहिजे. साध्या नोझलऐवजी फनेल किंवा हॅंड पॉवर पंपाचा वापर करावा.
९. एकात्मिक कीड व्यवस्थापन (Integrated Pest Management – IPM)
लष्करी अळीचा कायमचा पराभव करायचा असेल, तर कोणत्याही एका उपायावर अवलंबून न राहता एकात्मिक कीड व्यवस्थापन (IPM) ची साखळी तयार केली पाहिजे:
- पेरणीपूर्वी: खोल नांगरट आणि बीजप्रक्रिया.
- पेरणीच्या वेळी: योग्य अंतरावर पेरणी आणि सापळा पिकांची (Trap crops) लावण.
- पेरणीनंतर १५ दिवस: कामगंध सापळे (Pheromone traps) आणि निंबोळी अर्काची (Neem extract) पहिली फवारणी.
- ३० ते ४५ दिवस: पिकाचे नियमित निरीक्षण (Scouting) करून जैविक किंवा रासायनिक कीटकनाशकांचा पोंग्यात वापर.
- कणीस धरताना: विषारी आमिषाचा (Poison bait) वापर.
अधिक महितीसाठी वाचा:पिकावरील विविध कीड (Pest) आणि त्यांचे 100% प्रभावी नियंत्रण | Crop Pest Management (A-Z माहिती)
१०. लष्करी अळी नियंत्रण : नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न १: लष्करी अळी (Fall Armyworm) सर्वात जास्त कोणत्या पिकांचे नुकसान करते?
- उत्तर: लष्करी अळीचे मुख्य आणि आवडते खाद्य मका (Maize) हे पीक आहे. तथापि, मका उपलब्ध नसल्यास ती ज्वारी, बाजरी, ऊस, भात, कापूस आणि विविध गवतवर्गीय पिकांवर तीव्र हल्ला करते.
प्रश्न २: लष्करी अळी ओळखण्याची सर्वात सोपी खूण कोणती?
- उत्तर: या अळीच्या डोक्यावर पिवळसर-पांढऱ्या रंगाचा स्पष्ट उलटा ‘Y’ (वाय) आकार असतो आणि पाठीच्या शेवटी चार काळे ठिपके चौकोनी आकारात असतात. ही तिची सर्वात अचूक ओळख आहे.
प्रश्न ३: लष्करी अळी नियंत्रणासाठी कामगंध सापळे (Pheromone traps) किती आणि कधी लावावे?
- उत्तर: पीक उगवून आल्यानंतर लगेचच किंवा १५ दिवसांचे असताना एकरी ५ ते ८ कामगंध सापळे पिकाच्या उंचीपेक्षा थोडे वर लावावेत. यामुळे नर पतंग अडकून पुढील प्रजनन थांबते.
प्रश्न ४: लष्करी अळी पोंग्यात गेल्यावर फवारणी (Spray) कशी करावी?
- उत्तर: अळी पोंग्यात लपलेली असल्याने वरून केलेली साधी फवारणी वाया जाते. फवारणी करताना पंपाचा नोझल थेट मक्याच्या पोंग्यावर धरून औषध आत जाईल अशा पद्धतीने द्रावण सोडावे.
प्रश्न ५: विषारी आमिष (Poison bait) कसे तयार करावे आणि ते कधी वापरावे?
- उत्तर: १० किलो भाताचा कोंडा, २ किलो गूळ आणि १०० ग्रॅम थायोडीकार्ब किंवा स्पिनेटोरम थोडे पाणी टाकून कालवून २४ तास ठेवावे. अळी मोठी झाल्यावर हे आमिष संध्याकाळी पोंग्यात टाकल्यास अळी ते खाऊन त्वरित मरते.
११. चला तर मग, योग्य नियोजन करूया आणि पिकाला लष्करी अळीपासून वाचवूया! (Conclusion & Call to Action)
शेतकरी बांधवांनो, लष्करी अळी (Fall Armyworm) ही कितीही आक्रमक आणि भयानक कीड असली, तरी योग्य वेळी घेतलेले निर्णय, अचूक ओळख आणि एकात्मिक कीड व्यवस्थापनाचा (IPM) अवलंब करून आपण आपल्या पिकाचे पूर्ण रक्षण करू शकतो. केवळ बाजारातील महागड्या औषधांवर अवलंबून न राहता मशागतीय उपाय, कामगंध सापळे आणि वेळेवर केलेली फवारणी हीच यावर मात करण्याची खरी गुरुकिल्ली आहे.
आम्हाला पूर्ण विश्वास आहे की, ‘आधुनिक शेती । Adhunik Sheti’ च्या या लेखातील ही सखोल व शास्त्रीय माहिती तुम्हाला लष्करी अळीच्या समूळ उच्चाटनासाठी नक्कीच मार्गदर्शक ठरेल.
तुमच्या मका किंवा इतर पिकावर सध्या लष्करी अळीचा प्रादुर्भाव आहे का? तुम्ही नियंत्रणासाठी कोणता उपाय योजला आहे? आम्हाला खाली कमेंट (Comment) करून नक्की सांगा! तसेच हा महत्त्वाचा आणि उपयुक्त लेख तुमच्या इतर शेतकरी मित्रांना व व्हॉट्सॲप (WhatsApp) ग्रुपवर नक्की शेअर करा, जेणेकरून त्यांचाही फायदा होईल.
धन्यवाद ..! 🌿 (आधुनिक शेती परिवार)
