शेतकरी मित्रांनो, राम राम! निसर्गाचा लहरीपणा, कधी पावसाची ओढ तर कधी अवकाळी पावसाचा तडाखा, यामुळे शेतीचे आणि आपल्या उभ्या पिकांचे होणारे अतोनात नुकसान आपण सर्वजण नेहमीच अनुभवतो. वर्षभर घाम गाळून उभी केलेली पिके जेव्हा डोळ्यांदेखत वाया जातात, तेव्हा शेतकऱ्याचे होणारे आर्थिक नुकसान शब्दांत सांगता येत नाही. म्हणूनच, अशा संकटाच्या वेळी पिकांना आणि शेतकऱ्याला आर्थिक सुरक्षा देण्यासाठी प्रधानमंत्री पीक विमा योजना 2026 (Pradhan Mantri Fasal Bima Yojana – PMFBY) अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावते.
मात्र, मागील वर्षीची राज्य शासनाची बहुचर्चित ‘१ रुपयात पीक विमा’ योजना आता 2026 मध्ये बंद झाली असून, केंद्र व राज्य शासनाने या योजनेत अनेक नवीन आणि महत्त्वाचे नियम लागू केले आहेत. आज ‘आधुनिक शेती । Adhunik Sheti’ च्या या विशेष आणि सविस्तर लेखात आपण या नवीन नियमांनुसार PMFBY 2026 साठी ऑनलाईन अर्ज (Online Apply) कसा करायचा, नवीन विमा हप्ता (Premium) किती असेल, आणि नुकसान झाल्यावर क्लेम (Claim) कसा मिळवायचा, याची A to Z सविस्तर माहिती अगदी सोप्या भाषेत पाहणार आहोत. चला तर मग, सविस्तर जाणून घेऊया!
१. प्रधानमंत्री पीक विमा योजना (PMFBY) नेमकी काय आहे?
प्रधानमंत्री पीक विमा योजना 2026 ही भारत सरकारची एक अत्यंत महत्त्वाची कृषी योजना आहे. नैसर्गिक आपत्ती, कीड किंवा रोगांमुळे पिकांचे नुकसान झाल्यास शेतकऱ्यांना आर्थिक मदत देणे हा या योजनेचा मुख्य हेतू आहे. ही योजना जुन्या सर्व विमा योजनांमधील त्रुटी दूर करून २०१६ मध्ये नव्याने सुरू करण्यात आली होती.
या योजनेअंतर्गत, शेतकऱ्याला अतिशय नाममात्र विमा हप्ता (Premium) भरावा लागतो आणि उर्वरित मोठ्या हप्त्याचा वाटा केंद्र सरकार आणि राज्य सरकार मिळून उचलतात. जेव्हा दुष्काळ, अतिवृष्टी, गारपीट किंवा चक्रीवादळ यांसारख्या नैसर्गिक संकटामुळे पिकांचे नुकसान (Crop Loss) होते, तेव्हा विमा कंपनीद्वारे शेतकऱ्याच्या बँक खात्यात थेट नुकसान भरपाईची रक्कम जमा केली जाते. पीक विमा कसा काढावा 2026 या प्रश्नाचे उत्तर शोधणाऱ्या प्रत्येक शेतकऱ्यासाठी ही योजना म्हणजे एक मोठा आर्थिक आधार आहे.
२. महत्त्वाची अपडेट: ‘१ रुपयात पीक विमा 2026 महाराष्ट्र’ योजना का बंद झाली?
महाराष्ट्रातील प्रत्येक शेतकऱ्याच्या मनात सध्या एकच मोठा प्रश्न आहे की, मागच्या वर्षी सुरू असलेली १ रुपयाची योजना अचानक का बंद करण्यात आली? तर मित्रांनो, यामागे काही प्रशासकीय आणि आर्थिक कारणे आहेत.
२.१. जुन्या योजनेतील त्रुटी आणि नवीन बदल
मागील वर्षी महाराष्ट्र सरकारने शेतकऱ्यांचा संपूर्ण विमा हप्ता स्वतः भरण्याची जबाबदारी घेतली होती, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना फक्त १ रुपया टोकन रक्कम भरून विमा काढता येत होता. मात्र, १ रुपयात पीक विमा योजना बंद होण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे राज्य शासनाच्या तिजोरीवर पडलेला हजारो कोटींचा अचानक वाढलेला ताण. तसेच, १ रुपया फी असल्याने अनेक ठिकाणी बोगस नोंदणी (Fake Registration) झाल्याचे प्रकारही समोर आले. अनेक ठिकाणी ई-पीक पाहणी (e-Pik Pahani) आणि प्रत्यक्ष पेरणी यात तफावत आढळली. त्यामुळे 2026 च्या हंगामापासून शासनाने पुन्हा मूळ प्रधानमंत्री पीक विमा योजना 2026 (PMFBY) च्या जुन्या पण शाश्वत प्रीमियम मॉडेलकडे वळण्याचा निर्णय घेतला आहे.
२.२. शेतकऱ्यांवर आता किती आर्थिक भार पडणार?
१ रुपयाची योजना बंद झाली असली तरी घाबरून जाण्याचे कारण नाही. कारण crop insurance maharashtra अंतर्गत तुम्हाला पूर्वीप्रमाणेच खूप कमी म्हणजेच फक्त १.५% ते ५% इतकाच विमा हप्ता (Premium) स्वतःच्या खिशातून भरायचा आहे. बाकीचा उर्वरित ९५% पेक्षा जास्त हप्ता अजूनही केंद्र आणि राज्य सरकारच भरणार आहे. त्यामुळे हा बदल शेतकऱ्यांच्या हिताचा आणि अधिक पारदर्शक आहे.
३. PMFBY 2026 ची मुख्य उद्दिष्टे आणि फायदे (Objectives & Benefits)
या योजनेचा मुख्य उद्देश केवळ पैसे वाटणे नसून, शेती व्यवसायाला एक शाश्वत स्वरूप देणे हा आहे. pmfby 2026 registration online करण्यापूर्वी शेतकऱ्यांनी याचे फायदे समजून घेणे आवश्यक आहे:
- आर्थिक स्थैर्य (Financial Stability): नैसर्गिक आपत्तीमुळे नुकसान झाल्यास शेतकऱ्याला थेट आर्थिक मदत मिळते, ज्यामुळे तो कर्जबाजारी होण्यापासून वाचतो आणि पुढच्या हंगामाची तयारी करू शकतो.
- आधुनिक शेतीला प्रोत्साहन: जेव्हा शेतकऱ्याला पिकाची हमी मिळते, तेव्हा तो नवीन तंत्रज्ञान, चांगली खते आणि उत्तम बियाणे वापरण्यास घाबरत नाही.
- पतपुरवठा चालू राहतो: बँकेचे पीक कर्ज (Crop Loan) घेतलेल्या शेतकऱ्याचे नुकसान झाल्यास, विमा कंपनी कर्जाची रक्कम बँकेला देते, ज्यामुळे शेतकऱ्याचा सिबिल स्कोअर (CIBIL Score) खराब होत नाही आणि त्याला पुन्हा कर्ज मिळू शकते.
- कमी हप्ता, जास्त सुरक्षा: या योजनेत शेतकऱ्याला भरावयाचा हप्ता (Premium rate) हा बाजारातील इतर कोणत्याही इन्शुरन्सपेक्षा सर्वात कमी आहे.
४. पीक विमा 2026 साठी कोण पात्र आहे? (Eligibility Criteria)
महाराष्ट्रातील कोणताही शेतकरी या योजनेत सहभागी होऊ शकतो. याला मुख्यत्वे तीन भागात विभागले आहे:
४.१. कर्जदार शेतकरी (Loanee Farmers)
ज्या शेतकऱ्यांनी सेवा सहकारी सोसायटी किंवा कोणत्याही राष्ट्रीयीकृत बँकेकडून पीक कर्ज (Crop Loan / KCC) घेतले आहे, त्यांच्यासाठी पूर्वी ही योजना सक्तीची होती. मात्र आता नवीन नियमानुसार ती ऐच्छिक (Voluntary) करण्यात आली आहे. जर कर्जदार शेतकऱ्याला विमा काढायचा नसेल, तर त्याला तसे ‘Opt-out’ पत्र (घोषणापत्र) बँकेत द्यावे लागते. पत्र न दिल्यास बँक आपोआप खात्यातून विमा हप्ता कापून घेते.
पीक कर्ज कसे मिळवावे? 0% व्याजाने ३ लाखांचे Kisan Credit Card (KCC) Loan
विविध कृषी कर्ज कसे मिळवावे? (Agriculture Loan): २०२६ ची संपूर्ण माहिती आणि प्रक्रिया
४.२. बिगर कर्जदार शेतकरी (Non-Loanee Farmers)
ज्या शेतकऱ्यांनी कोणतेही पीक कर्ज घेतलेले नाही, ते शेतकरी स्वतःहून ऑनलाईन CSC सेंटर (महा-ई-सेवा केंद्र) वर जाऊन किंवा अधिकृत पोर्टलवरून पीक विमा 2026 नवीन नियम काय आहेत याचा अभ्यास करून आपला अर्ज दाखल करू शकतात.
४.३. कुळ कायद्याने शेती करणारे (Tenant Farmers)
अनेक शेतकरी दुसऱ्याची जमीन खंडाने किंवा वाट्याने (Sharecroppers) करतात. अशा शेतकऱ्यांनाही पीक विमा काढता येतो. त्यासाठी त्यांना जमीन मालकाचे संमतीपत्र (Consent Letter) आणि स्थानिक ग्रामपंचायतीचा किंवा तलाठ्याचा दाखला अर्जासोबत जोडावा लागतो.
५. विमा संरक्षणात कोणत्या जोखमींचा (Risks) समावेश होतो?
हा अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा आहे. अनेक शेतकऱ्यांना वाटते की विमा काढला म्हणजे कोणत्याही कारणाने नुकसान झाले तरी पैसे मिळतील, पण तसे नसते. प्रधानमंत्री पीक विमा योजना 2026 मध्ये खालील विशिष्ट टप्प्यांवर नुकसान भरपाई मिळते:
५.१. पेरणी न होणे किंवा लांबणे (Prevented Sowing)
जर पावसाळा वेळेवर सुरू झाला नाही, दुष्काळ पडला किंवा सुरुवातीलाच अतिवृष्टी झाली ज्यामुळे तुम्ही पेरणीच करू शकला नाही, तर अशा स्थितीत विमा संरक्षित रकमेच्या २५% रक्कम शेतकऱ्याला लगेच दिली जाते. याला तांत्रिक भाषेत (Prevented Sowing) म्हणतात.
५.२. पिकांच्या वाढीच्या काळातील नुकसान (Standing Crop Loss)
पेरणीपासून ते पीक काढणीला येईपर्यंतच्या काळात जर अवर्षण (दुष्काळ), अतिवृष्टी, पूर, नैसर्गिक आग, कीड किंवा रोगांचा मोठा प्रादुर्भाव झाला, तर या उभ्या पिकाच्या (Standing Crop) नुकसानीची भरपाई दिली जाते.
५.३. काढणीपश्चात नुकसान (Post-harvest losses)
सर्वाधिक नुकसान या टप्प्यात होते. समजा तुम्ही सोयाबीन किंवा हरभरा सोंगून शेतात वाळत ठेवला आहे आणि अचानक अवकाळी पाऊस आला. तर पीक कापणीपासून ते पुढील १४ दिवसांपर्यंत (Post-harvest losses) शेतात पसरून ठेवलेल्या पिकाचे नुकसान झाल्यास विम्याचा लाभ मिळतो.
५.४. स्थानिक आपत्ती (Localized Calamities)
गारपीट, वीज पडणे किंवा ढगफुटी यांसारख्या घटना संपूर्ण तालुक्यात न घडता एखाद्या ठराविक गावात किंवा शिवारात घडतात. अशा स्थानिक पातळीवरील आपत्तींना (Localized Calamity) देखील या योजनेत कव्हर केले जाते. यासाठी शेतकऱ्याला ७२ तासांच्या आत नुकसानीची पूर्वसूचना (Intimation) देणे बंधनकारक आहे.
६. पीक विम्यातून काय वगळण्यात आले आहे? (Exclusions)
तुम्ही क्लेम (Claim) करताना तो रिजेक्ट होऊ नये, यासाठी खालील गोष्टी विम्यात येत नाहीत हे लक्षात ठेवा:
- शेतात चोरी होणे किंवा कोणी मुद्दाम पिकाची नासधूस करणे.
- जंगली जनावरांनी (उदा. रानडुक्कर, रोही, हरीण) पिकाचे केलेले नुकसान (यासाठी वनविभागाची वेगळी योजना आहे).
- साठवणूक केलेल्या गोदामात किंवा घरात ठेवलेल्या धान्याचे नुकसान.
- रासायनिक खते किंवा चुकीच्या औषध फवारणीमुळे जळलेले पीक.
७. पीक विमा हप्ता किती भरायचा आहे? (Premium Rates Calculator)
प्रधानमंत्री पीक विमा योजना 2026 अंतर्गत विमा हप्ता (Premium) भरणे अत्यंत सोपे आणि खिशाला परवडणारे आहे. १ रुपयात पीक विमा योजना बंद झाल्यामुळे आता खालीलप्रमाणे दर आकारले जातील:
टेबल १: पिकांनुसार विमा हप्ता (Premium Rates)
| पिकांचा प्रकार (हंगाम) | उदाहरणे | शेतकऱ्याने भरायचा विमा हप्ता (जास्तीत जास्त) |
| खरीप पिके (Kharif) | कापूस (कोरडवाहू), सोयाबीन, तूर, मूग, उडीद, भात, बाजरी | २.०% |
| रब्बी पिके (Rabi) | हरभरा, गहू, ज्वारी (रब्बी), करडई, सूर्यफूल | १.५% |
| नगदी आणि फळपिके (Commercial / Horticulture) | पेरू, लिंबू, कांदा, ऊस, केळी, पपई, मिरची | ५.०% |
(टीप: हा हप्ता पिकाच्या एकूण विमा संरक्षित रकमेवर (Sum Insured) आकारला जातो. यासाठी तुम्ही पोर्टलवर Premium Calculator PMFBY चा वापर करून अचूक रक्कम काढू शकता.)
८. पीक विमा फॉर्म भरण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
कोणत्याही सरकारी योजनेचा लाभ घ्यायचा असेल, तर कागदपत्रांची पूर्तता अत्यंत महत्त्वाची असते. प्रधानमंत्री पीक विमा योजना 2026 साठी ऑनलाईन अर्ज करताना किंवा CSC सेंटरवर जाताना तुमच्याकडे खालील कागदपत्रे असणे अनिवार्य आहे:
टेबल २: ऑनलाईन अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रांची चेकलिस्ट (Documents Checklist)
- १. सातबारा (7/12) आणि आठ-अ (8-A) उतारा: जमिनीचा पुरावा म्हणून हे सर्वात महत्त्वाचे कागदपत्र आहे.
- २. आधार कार्ड (Aadhaar Card): शेतकऱ्याची ओळख पटवण्यासाठी. आधार कार्ड बँक खात्याशी लिंक असणे अत्यंत गरजेचे आहे.
- ३. बँक पासबुकची झेरॉक्स (Bank Passbook): ज्या खात्यात तुम्हाला नुकसान भरपाईची रक्कम हवी आहे, त्या चालू बँक खात्याच्या पासबुकच्या पहिल्या पानाची झेरॉक्स (ज्यावर खाते क्रमांक आणि IFSC कोड स्पष्ट दिसेल).
- ४. पेरणी प्रमाणपत्र (Sowing Certificate): तुम्ही शेतात कोणते पीक पेरले आहे, याचा पुरावा म्हणून ग्रामसेवक किंवा कृषी सहाय्यक यांच्या सहीचे प्रमाणपत्र लागते.
- ५. कुळ कायद्याने शेती करत असल्यास: जर तुम्ही दुसऱ्याची शेती करत असाल, तर मूळ जमीन मालकाचे संमतीपत्र (Consent Letter).
(महत्त्वाची टीप: पीक विमा कसा काढावा 2026 याचा विचार करत असताना एक गोष्ट नक्की लक्षात ठेवा की, तुमच्या आधार कार्डवरील नाव आणि बँक पासबुकवरील नाव तंतोतंत जुळायला हवे.)
९. PMFBY 2026 ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया (Step-by-Step Guide)
तुम्ही स्वतःच्या मोबाईलवरून किंवा जवळच्या महा-ई-सेवा केंद्रावर (CSC Center) जाऊन pmfby 2026 registration online करू शकता. याच्या दोन मुख्य पद्धती खालीलप्रमाणे आहेत:
९.१. अधिकृत पोर्टलवर (pmfby.gov.in) Registration कसे करावे?
जर तुम्हाला मोबाईल किंवा कॉम्प्युटरचे चांगले ज्ञान असेल, तर तुम्ही घरबसल्या पीक विमा भरू शकता.
- सर्वप्रथम केंद्र शासनाच्या अधिकृत वेबसाईटवर जा:
pmfby.gov.in - होमपेजवर तुम्हाला ‘Farmer Corner’ असा पर्याय दिसेल, त्यावर क्लिक करा.
- जर तुम्ही नवीन युजर असाल, तर ‘Guest Farmer’ म्हणून स्वतःची नोंदणी करा. यात तुमचे नाव, मोबाईल नंबर, आधार नंबर आणि बँकेची माहिती भरा.
- ओटीपी (OTP) व्हेरिफाय करून तुमचे खाते तयार होईल.
९.२. ॲप्लिकेशन फॉर्म भरण्याची योग्य पद्धत (Application Process)
- लॉग-इन केल्यानंतर, तुमच्या राज्याचे (Maharashtra) नाव, जिल्हा, तालुका, आणि गावाची निवड करा.
- तुमच्या 7/12 नुसार गट नंबर आणि जमिनीचे क्षेत्र (Hectare मध्ये) अचूक भरा.
- तुम्ही शेतात कोणते पीक लावले आहे त्याची निवड करा (उदा. सोयाबीन, कापूस).
- सिस्टीम आपोआप तुमचा Premium Calculator PMFBY नुसार विमा हप्ता किती होईल ते दाखवेल.
- सर्व कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा आणि ‘Submit’ बटनावर क्लिक करा.
- ऑनलाईन पेमेंट (UPI, Debit Card) द्वारे हप्ता भरा आणि पावती (Receipt) डाऊनलोड करून सुरक्षित ठेवा.
९.३. CSC सेंटर (महा-ई-सेवा केंद्र) द्वारे अर्ज कसा करावा?
सर्वात सोपा आणि सुरक्षित मार्ग म्हणजे तुमच्या गावातील किंवा तालुक्यातील CSC सेंटरवर जाणे. तिथे ऑपरेटरला वरील सर्व कागदपत्रे द्या. ते तुमच्या वतीने फॉर्म भरतील. फॉर्म भरल्यानंतर त्यांच्याकडून प्रिंटेड पावती (Application Receipt) घेणे विसरू नका.
१०. नुकसान भरपाईसाठी दावा कसा करावा? (How to Claim Crop Insurance)
अनेक शेतकऱ्यांची तक्रार असते की, आम्ही विमा भरतो पण आम्हाला पैसे मिळत नाहीत. यामागचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे नुकसानीची पूर्वसूचना (Intimation) वेळेवर न देणे. प्रधानमंत्री पीक विमा योजना 2026 मध्ये क्लेम करण्याची प्रक्रिया खालीलप्रमाणे आहे:
१०.१. Crop Insurance App चा प्रभावी वापर (७२ तासांच्या आत)
जेव्हा अवकाळी पाऊस, गारपीट किंवा अतिवृष्टीमुळे तुमच्या पिकाचे नुकसान (Localized Calamity) होते, तेव्हा ७२ तासांच्या आत तुम्हाला विमा कंपनीला कळवणे बंधनकारक आहे.
- तुमच्या मोबाईलमध्ये गुगल प्ले स्टोअरवरून ‘Crop Insurance App’ डाऊनलोड करा.
- ॲप उघडून ‘Crop Loss’ (नुकसान नोंदवा) या पर्यायावर क्लिक करा.
- तुमचा पावती नंबर (Application Number) टाका.
- त्यानंतर तुम्हाला प्रत्यक्ष नुकसान झालेल्या शेतात जाऊन पिकाचे २-३ फोटो काढावे लागतील. ॲपमध्ये जीपीएस (GPS) असल्यामुळे लोकेशन आपोआप नोंदवले जाते.
- फोटो अपलोड करून सबमिट केल्यावर तुम्हाला एक तक्रार क्रमांक (Docket Number) मिळेल. हा क्रमांक जपून ठेवा.
१०.२. ऑफलाईन पद्धत आणि कृषी कार्यालयाशी संपर्क
जर तुमच्याकडे स्मार्टफोन नसेल किंवा नेटवर्कची अडचण असेल, तर तुम्ही ७२ तासांच्या आत तुमच्या बँक शाखेत, किंवा तालुका कृषी अधिकारी (TAO) यांच्या कार्यालयात जाऊन नुकसानीचा लेखी अर्ज देऊ शकता.
११. शेतकऱ्यांकडून होणाऱ्या सामान्य चुका (Common Mistakes to Avoid)
crop insurance maharashtra चा लाभ घेताना शेतकरी बांधव काही छोट्या चुका करतात, ज्यामुळे त्यांचा विमा क्लेम रिजेक्ट होतो:
- ई-पीक पाहणी (e-Pik Pahani) आणि पीक विमा यात तफावत: तुम्ही विम्याच्या फॉर्ममध्ये कापूस दाखवला असेल, पण तलाठ्याकडे ई-पीक पाहणीमध्ये सोयाबीनची नोंद असेल, तर तुम्हाला विम्याचे पैसे मिळणार नाहीत. दोन्हीकडील पिकांची नोंद समान असावी.
- शेवटच्या तारखेची वाट पाहणे: शेवटच्या दोन दिवसांत सर्व्हर डाऊन होतो (Website down) आणि फॉर्म भरला जात नाही. त्यामुळे मुदतीच्या किमान १० दिवस आधी फॉर्म भरा.
- बँक खाते बंद असणे: ज्या बँकेचा तपशील दिला आहे, त्यात मागील ६ महिन्यांत कोणताही व्यवहार (Transaction) नसेल तर खाते निष्क्रिय (Inactive) होते आणि विम्याचे पैसे जमा होत नाहीत.
१२. तुमच्या अर्जाचे स्टेटस (Status) कसे चेक करावे?
तुम्ही भरलेला फॉर्म मंजूर (Approve) झाला आहे की नाही, हे पाहण्यासाठी तुम्हाला वारंवार कार्यालयात चकरा मारण्याची गरज नाही.
- पुन्हा
pmfby.gov.inया वेबसाईटवर जा. - तिथे ‘Application Status’ या पर्यायावर क्लिक करा.
- तुमच्या पावतीवरील ‘Application Number’ (अर्ज क्रमांक) टाका.
- स्क्रीनवर तुमचा फॉर्म कोणत्या अधिकाऱ्याकडे पेंडिंग आहे किंवा मंजूर झाला आहे, याची सविस्तर माहिती दिसेल.
१३. हेल्पलाइन क्रमांक आणि तक्रार निवारण (Customer Support)
जर तुम्हाला १ रुपयात पीक विमा योजना बंद झाल्यामुळे प्रीमियम भरण्यात अडचण येत असेल, फॉर्म भरताना तांत्रिक चूक झाली असेल, किंवा नुकसान नोंदवण्यासाठी ॲप चालत नसेल, तर तुम्ही कृषी विभागाच्या अधिकृत टोल-फ्री नंबरवर संपर्क साधू शकता.
- PMFBY नॅशनल हेल्पलाइन: 14447
- याव्यतिरिक्त तुमच्या जिल्ह्यासाठी नियुक्त केलेल्या विमा कंपनीचा स्वतंत्र टोल-फ्री नंबर तुमच्या विम्याच्या पावतीवर छापलेला असतो.
१४. आजच निर्णय घ्या आणि पिके सुरक्षित करा!
शेतकरी मित्रांनो, निसर्गावर कोणाचेच नियंत्रण नसते. कधी कोरडा दुष्काळ तर कधी ओला दुष्काळ, यामुळे शेतीला जुगार म्हटले जाते. पण आपल्या पिकांचे आणि वर्षभराच्या श्रमाचे संरक्षण करणे नक्कीच आपल्या हातात असते. राज्य सरकारची ‘१ रुपयात पीक विमा’ योजना जरी बंद झाली असली, तरी अत्यंत नाममात्र प्रीमियम (१.५% ते ५%) भरून आपण प्रधानमंत्री पीक विमा योजना 2026 च्या माध्यमातून मोठी आर्थिक हानी नक्कीच टाळू शकतो.
‘आधुनिक शेती । Adhunik Sheti’ चा नेहमीच हा प्रयत्न असतो की तुम्हाला वेळेवर, शास्त्रशुद्ध आणि अगदी अचूक माहिती मिळावी. तुम्हाला पीक विम्याचा ऑनलाईन फॉर्म भरताना काही अडचण येत असेल किंवा Crop Insurance App बद्दल काही प्रश्न असतील, तर खाली कमेंट बॉक्समध्ये नक्की विचारा. आम्ही तुमच्या प्रश्नांची उत्तरे नक्की देऊ.
तसेच, ही अत्यंत महत्त्वाची माहिती तुमच्या गावातील इतर शेतकरी बांधवांसोबत आणि शेतकऱ्यांच्या WhatsApp ग्रुप्सवर नक्की Share करा, जेणेकरून वेळेअभावी कोणीही विम्यापासून वंचित राहणार नाही!
धन्यवाद..! 🌿 (आधुनिक शेती परिवार)
१५. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
Q१. 2026 मध्ये 1 रुपयात पीक विमा योजना चालू आहे का?
उत्तर: नाही. महाराष्ट्र सरकारने मागील वर्षी राबवलेली ‘१ रुपयात पीक विमा’ योजना प्रशासकीय आणि आर्थिक कारणांमुळे 2026 मध्ये बंद करण्यात आली आहे. आता शेतकऱ्यांना केंद्र सरकारच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार जुन्या पद्धतीप्रमाणे खरीप पिकांसाठी २%, रब्बीसाठी १.५% आणि नगदी पिकांसाठी ५% प्रीमियम भरावा लागतो.
Q२. पीक विम्याचा फॉर्म भरण्यासाठी शेवटची तारीख काय आहे?
उत्तर: खरीप आणि रब्बी हंगामासाठी शासनाकडून वेगवेगळ्या अंतिम तारखा (Cut-off dates) जाहीर केल्या जातात. साधारणपणे खरीप हंगामासाठी जुलै महिन्याची अखेर आणि रब्बीसाठी डिसेंबर अखेरपर्यंत मुदत असते. लेटेस्ट तारखांसाठी pmfby.gov.in पोर्टल चेक करत राहा.
Q३. अतिवृष्टीमुळे पिकाचे नुकसान झाल्यावर किती दिवसांत तक्रार करणे आवश्यक आहे?
उत्तर: नुकसान झाल्यापासून ७२ तासांच्या आत तुम्हाला ‘Crop Insurance App’ द्वारे, संबंधित विमा कंपनीच्या टोल-फ्री नंबरवर किंवा स्थानिक कृषी अधिकारी (TAO) यांना लेखी पूर्वसूचना (Intimation) देणे बंधनकारक आहे. तरच तुम्हाला क्लेम मिळतो.
Q४. माझ्याकडे स्वतःच्या नावावर 7/12 उतारा नाही, मी कुळ म्हणून शेती करतो, मी विमा काढू शकतो का?
उत्तर: होय, नक्कीच! कुळ कायद्याने किंवा भाडेतत्त्वावर (Tenant farmers) शेती करणारे शेतकरी देखील या योजनेत सहभागी होऊ शकतात. त्यासाठी त्यांना मूळ जमीन मालकाचे संमतीपत्र (Consent letter) आणि ग्रामपंचायतीचा दाखला अर्जासोबत जोडावा लागतो.
Q५. नगदी पिके जसे की पेरू आणि लिंबू बागेसाठी किती टक्के विमा हप्ता भरावा लागतो?
उत्तर: व्यावसायिक आणि फळपिकांसाठी (Cash Crops/Horticulture) जसे की पेरू, लिंबू, संत्रा, कापूस इत्यादींसाठी शेतकऱ्यांना जास्तीत जास्त ५% प्रीमियम (विमा हप्ता) स्वतः भरायचा असतो. उर्वरित हप्ता सरकार भरते.
Q६. माझा क्लेम (Claim) रिजेक्ट झाला तर मी काय करावे?
उत्तर: जर तुमचा क्लेम रिजेक्ट झाला असेल, तर तुम्ही सर्वप्रथम तुमचे Application Status पोर्टलवर तपासा. अनेकदा कागदपत्रांमध्ये, बँक खात्यात किंवा आधार कार्डमध्ये त्रुटी असते. ती दुरुस्त करा. तरीही अडचण असल्यास तुम्ही ब्लॉक लेव्हलच्या कृषी अधिकारी किंवा PMFBY च्या टोल-फ्री नंबर (14447) वर थेट तक्रार नोंदवू शकता.
Q७. ई-पीक पाहणी (e-Pik Pahani) पीक विम्यासाठी सक्तीची आहे का?
उत्तर: होय, नुकसान भरपाई मिळवताना कोणत्याही प्रकारची कायदेशीर अडचण येऊ नये म्हणून, तुम्ही विम्याच्या फॉर्ममध्ये जे पीक लावले आहे, त्याचीच अचूक नोंद महसूल विभागाच्या ‘ई-पीक पाहणी’ ॲपमध्ये असणे अत्यंत गरजेचे आहे. दोन्हीमधील माहिती जुळणे अनिवार्य आहे.
